light-bulb-1407610Przedawnienie roszczeń majątkowych przedsiębiorstw energetycznych przeciwko odbiorcom energii z tytułu zaległości w opłatach za energię i usługę dystrybucji – choć wywołuje doniosłe i wymierne skutki w zakresie gospodarki energetycznej i interesie ekonomicznym uczestników rynku – ciągle budzi kontrowersje w doktrynie, będąc jednocześnie przedmiotem niejednolitej linii orzeczniczej.

SKUTKI PRZEDAWNIENIA

Skutek przedawnienia następuje po upływie określonego terminu i polega na tym, że odbiorca może uchylić się od zaspokojenia roszczenia. Odbiorca energii po upływie terminu przedawnienia może zatem, bez ujemnych konsekwencji prawnych, odmówić podjęcia zachowania, do którego jest zobowiązany, w tym wypadku odmówić zapłaty za energię lub usługę dystrybucji. Kluczowym problemem do rozstrzygnięcia w doktrynie i orzecznictwie pozostaje określenie terminu przedawnienia roszczeń przedsiębiorstwa energetycznego, opartych na umowie kompleksowej. Problem pozostaje dość złożony zwłaszcza, że Ustawa Prawo energetyczne nie określa terminów przedawnienia roszczeń wynikających z katalogu umów o dostarczanie energii elektrycznej, o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3 tej Ustawy tj. z: umowy sprzedaży energii, umowy oświadczenie usług dystrybucji, czy umowy kompleksowej.

UMOWY ROZDZIELONE
Podstawowym instrumentem prawnym wykorzystywanym w ramach zaopatrywania odbiorców w energię elektryczną jest niewątpliwie umowa regulująca wzajemne prawa i obowiązku odbiorców energii i przedsiębiorstw energetycznych, przy czym Ustawa Prawo energetyczne określa dwa warianty uregulowania tych stosunków prawnych. Może się to mianowicie odbywać w wariancie tzw. umów rozdzielonych, gdzie odbiorca jest stroną: 1) umowy sprzedaży zawieranej z przedsiębiorstwem obrotu i uiszcza na rzecz tego sprzedawcy należność za kupioną energię (ceny energii) oraz 2) umowy o świadczenie usług dystrybucji energii zawieranej z przedsiębiorstwem świadczącym te usługi, czyli Operatorem Systemu Dystrybucyjnego. W ramach tej umowy, odbiorca uiszcza na rzecz OSD opłaty dystrybucyjne za świadczoną usługę dystrybucji. W tym wariancie, mamy zatem do czynienia z tzw. pakietem umów, w którym każda z umów tworzy samodzielny byt prawny i rządzi się własnym reżimem prawnym choć cel gospodarczy (dostarczenie energii) może być osiągnięty wyłącznie przy ich jednoczesnym obowiązywaniu.

USŁUGA KOMPLEKSOWA
Dostarczanie energii w drugim wariancie opiera się na tzw. umowie kompleksowej, o której mowa w art. 5 ust. 3 Ustawy Prawo energetyczne, zapewniającej odbiorcy tzw. usługę kompleksową i zawieranej ze sprzedawcą energii, czyli przedsiębiorstwem obrotu energią. Umowa kompleksowa, w szczególności po wprowadzeniu wśród przedsiębiorstw elektroenergetycznych prawnego rozdziału działalności obrotowej i dystrybucyjnej (tzw. unbundling), stała się dość złożoną podstawą stosunków prawnych. Pomimo tego, umowa kompleksowa, czyli umowa zawierająca i łącząca w sobie postanowienia umowy sprzedaży i świadczenia usług dystrybucji energii elektrycznej, stanowi najbardziej atrakcyjną z punktu widzenia odbiorcy końcowego i najszerzej wykorzystywaną podstawę prawną dostarczania energii elektrycznej w Polsce. Wynika to z przyczyn natury prawnej, ale nie bez znaczenia są także pewne zaszłości historyczne i przyjęte w związku z tym w tamtym czasie rozwiązania prawne, których omówienie wykracza poza ramy niniejszego zagadnienia. Wszystko to, jak i sama atrakcyjność tej umowy z punktu widzenia odbiorcy energii, przyczyniło się do popularności tej podstawy stosunków prawnych.

TEORIE WOKÓŁ PRZEDAWNIENIA ROSZCZEŃ Z TYTUŁU UMOWY KOMPLEKSOWEJ
Skala zawartych umów kompleksowych ma oczywiście swoje odzwierciedlenie w ilości dochodzonych przez przedsiębiorstwa roszczeń przeciwko odbiorcom o zapłatę zaległych należności za tzw. usługę kompleksową. W tym obszarze panuje zaś niejednolitość wykładni w zakresie terminu przedawnienia roszczeń przedsiębiorstwa energetycznego. Można wymienić tutaj kilka teorii na temat terminu przedawnienia roszczeń z umowy kompleksowej, z których najbardziej ugruntowana ciągle pozostaje teoria utożsamiająca umowę kompleksową z umową sprzedaży energii, co z kolei – zdaniem zwolenników tej teorii – daje podstawy do stosowania 2-letniego okresu przedawnienia roszczeń sprzedawcy także w zakresie świadczonej usługi kompleksowej. Czyni się to przez pryzmat art. 554 KC: Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, (…) przedawniają się z upływem lat dwóch. w związku z art. 555 KC: Przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii (…). Czy jednak taka kwalifikacja umowy kompleksowej jako umowy sprzedaży jest uprawniona ? Czy nie stanowi zbytniego uproszczenia, a tym samym czy uprawnionym jest stosowanie 2-letniego okresu przedawnienia roszczeń sprzedawcy wynikających z umowy kompleksowej ?

UMOWA KOMPLEKSOWA TO NIE UMOWA SPRZEDAŻY ENERGII
Odrębność ustawowa tych dwóch podstaw prawnych (umowy sprzedaży i umowy kompleksowej) nie powinna budzić już żadnych wątpliwości. Umowa kompleksowa, o której mowa w art. 5 ust. 3 PE stanowi tzw. umowę nazwaną, posiadającą swoją specyficzną nazwę ustawową i uregulowaną właściwymi dla niej przepisami Ustawy – Prawo energetyczne. Pomimo niezadowalającego poziomu regulacji, w tym rozproszenia przepisów dotyczących umowy kompleksowej, całościowa analiza materii ustawowej pozwala zakwalifikować tą umowę jako umowę nazwaną. Umowa ta posiada w Ustawie – Prawo energetyczne swoje odrębne normatywne odniesienie oraz specyficzny dla tej właśnie umowy przedmiot, czyli tzw. usługę kompleksową, o której mowa w art. 3 pkt 30 Ustawy Prawo energetyczne. Na rynku energii elektrycznej nie budzi już żadnej wątpliwości różnica pomiędzy umową kompleksową a innymi typami umów zawieranych w celu dostarczenia energii odbiorcy, zwłaszcza, że wachlarz obowiązków i zakres odpowiedzialności sprzedawcy jako strony umowy kompleksowej jest znacznie szerszy niż w przypadku samej tylko sprzedaży. Nazwa umowy trwale wpisana została do katalogu umów występujących na rynku energii elektrycznej i jako taka nie może być utożsamiana z żadną inną umową, w tym z umową sprzedaży energii elektrycznej, o której przecież mowa w innych przepisach Ustawy Prawo energetyczne.

CO USTAWODAWCA ZŁĄCZYŁ …

Umowa kompleksowa, oprócz postanowień umowy sprzedaży, zawiera także postanowienia umowy o świadczenie usług dystrybucji, bez których łącznie cel gospodarczy (dostarczenie energii do punktu poboru) nie zostałby osiągnięty. Charakteryzuje ją przy tym jedność prawna, co m.in. oznacza, że roszczenia wynikające z umowy kompleksowej nie powinny być poddawane różnym terminom przedawnienia tj. odrębnie dla roszczeń z tytułu sprzedaży
i odrębnie dla roszczeń z tytułu dystrybucji.
Taka parcelacja terminów przedawnienia roszczeń wynikających z jednej umowy pozostaje w tym przypadku sztuczna i nie odnajduje przekonywującego uzasadnienia prawnego. Przeciwko takiemu stanowisku (dokonującemu parcelacji terminu przedawnienia roszczeń z umowy kompleksowej) przemawiają również względy praktyczne. W przypadku umowy kompleksowej na wystawionej przez sprzedawcę jednej fakturze, stanowiącej jednocześnie dowód w postępowaniu cywilnym o zapłatę, zawarte są zarówno ceny energii elektrycznej, jak i opłaty dystrybucyjne. Przypisanie różnych terminów przedawnienia roszczeniom sprzedawcy w zakresie świadczeń ujętych na jednym rachunku i w ramach jednego przedmiotu świadczenia tj. tzw. usługi kompleksowej, utrudniłoby obrót gospodarczy. Praktyka orzecznicza winna zatem w tym zakresie zostać zweryfikowana.Świadczenia wynikające ze sprzedaży i dystrybucji energii pozostają zatem nierozerwalnie ze sobą związane, nadto ujmowane są w jednej fakturze z tytułu świadczenia przez sprzedawcę usługi kompleksowej i w ten sposób – jako jednolite roszczenie sprzedawcy energii, czyli strony umowy kompleksowej – dochodzone sąw tym samym postępowaniu cywilnym.

3 LATA DLA ROSZCZEŃ Z TYTUŁU UMOWY KOMPLEKSOWEJ
Skoro więc:
1) umowa kompleksowa stanowi umowę nazwaną uregulowaną w Ustawie – Prawo energetyczne, i jako taka nie może być sprowadzona ani do umowy sprzedaży ani do umowy o świadczenie usług dystrybucji energii, lecz
2) umowa ta stanowi odrębny instrument prawny stanowiący koherentne połączenie ww. podstaw stosunków prawnych
i posiadający swoje normatywne odniesienie, zaś
3) Ustawa – Prawo energetyczne nie określa szczególnego dla umowy kompleksowej terminu przedawnienia roszczeń,
to konsekwentnie należy uznać, że roszczenia przysługujące przedsiębiorstwu energetycznemu prowadzącemu działalność gospodarczą polegającą na obrocie energią, czyli sprzedawcy energii,z tytułu nieuiszczonych należności za energię i usługę dystrybucji (tj. za usługę kompleksową) przedawniają się – zgodnie z ogólną regułą wynikającą z art. 118 KC – z upływem lat 3. Zgodnie z tym przepisem: Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych
z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.